Voormalige nazi-explosievenfabriek, codenaam “Werk Tanne” staat nog overeind deel 1

DONEER EN STEUN ONS WERK

DONATE AND SUPPORT US:

IBAN: NL10 SNSB 0902 6349 33

Ingang “werk Tanne”foto: Freesuriyah
Werk Tanne, gebouw 563 “werkschütz” foto: Freesuriyah

Tijdens een stevige boswandeling in mijn “nieuwe woonomgeving” rolde ik van de ene in de ander verbazing, ik kwam een afrastering tegen waarop een bord stond “Verboten Eintritt” en mijn nieuwschierigheid was gewekt (altijd bij het woord verboden) en plots zag een kleine ingang, waar ik en mijn mede-wandelaars doorheen gekropen zijn, wat ik toen zag, had ik niet verwacht en overtrof mijn “stoutste”verwachtingen, van wat ik daar zou vinden!

Gebouwen, gebouwen en nog eens gebouwen, voor een groot gedeelte intact, zelfs borden, die verrieden dat het weleens te maken zou kunnen hebben met het NAZI verleden van Duitsland.

1e gebouw na de afrastering: Gebouw 507 “Haupt-Pumpenhaus, Foto: Freesuriyah
Binnen in gebouw 507, “Haupt-pumpenhaus foto Freesuriyah

Toen ik weer thuiskwam, ben ik direct op het internet gaan zoeken en daar werd mij alles plotseling alles duidelijk, wat het was, nog steeds een mysterie voor mij, dat het er nog staat, maar naarmate ik hier langer woon, ben ik tot de conclusie gekomen, dat in Duitsland, de verlaten gebouwen, huizen etc, gewoon blijven staan, net zolang totdat ze instoren, bizar, wat je hier allemaal kunt vinden!

Hieronder een gedetailleerd verslag wat ik vertaald heb.

Aan de oostelijke rand van het Harz gebergte bevinden zich op een oppervlakte van ongeveer 120 hectare, de overblijfselen van Allendorf, Lichtenau, Krümmel en Elsnig de vijfde grootste TNT-explosievenfabriek van het 3de Rijk.
Onmiddellijk na hun machtsovername in 1933 maakten de nazi’s plannen voor explosievenfabrieken in het Duitse Rijk. Het bosgebied in de Harz werd verworven door Montan GmbH, een coverbedrijf van het ” Heereswaffenamts”. Net als de andere munitiefabrieken, werd de fabriek ontworpen als een slaapfabriek en vanaf 1935 door het bedrijf Grün & Bilfinger gebouwd voor het  gebruik van chemische producten (recyclingchemie). De voltooiing vond plaats in 1938. De  fabriekscode gegeven aan  “Werk Tanne” – werd in juni 1939, drie maanden vóór het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, in gebruik genomen!

Werk Tanne “Kesselhaus 1” met ondergrondse tunnel, gebouw 501, foto: Freesuriyah

 

Google Maps – werk Tanne – foto: Freesuriyah

Voordat je werk Tanne betreed, is er een klein kerkhof waar Russische krijgsgevangen worden herdacht.  Bij wat genoemd wordt “Pfauenteich” is de zogenaamde “Russische begraafplaats”. Hier werden Russische dwangarbeiders en hun familieleden “begraven”, die werden gedood bij ongelukken en tijdens de Amerikaanse bomaanval op 7 oktober 1944 of gevangenen die stierven aan uitputting als gevolg van gebrek aan voedsel. Na de oorlog werd het plein omgetoverd tot een monument. Er is nog een begraafplaats verder op in het dorp  op de lokale begraafplaats. Hier werden Duitse slachtoffers van het zware ontploffingsongeval van juni 1940 begraven.

Monument voor de Russische  foto 1 en 2: “Kriegsgevangen”foto Freesuriyah

 

Sommige namen van de omgekomen dwangarbeiders:

Ivaneshchenko, Grigorye  24.5.1905-28.11.1942
Kostov, Iwan  4.1.1917 – 19.12.1942
Tschernota, Alexander  19.7.1919 – 15.1.1943
Jarov, Semyon  14.9.1911 – 8.2.1943
Markin, Philipp  6.5.1906 -17.1.1943

Demiov, Aktin  8.9.1906  – 5.3.1942
Malcev, Iwan  19.8.1922 – 4.9.1942
Efremov, Nikolay  29.6.1922  – 2.12.42
Elizarov, Nikolay  6.5.1917 – 14.9.1942
Biserov, Nikolay  15.7.1905 – 25.9.1942
Martschuch, Aleksey  17.4.1906 – 29.9.1942
Podkovij, Nikita  5.5.1903 – 13.10.1942

Finachin, Jacob   7.2.1915  –  20.10.1942
Gorenko, Mikhail  15.9.1905  –  22.10.1942
Khrapecrov, Fyodor  10.7.1919  – 24.10.1942
Korockov, Konstantin  11.7.1912  –  14.11.1942
Lasarev, Aleksey  7.5.1904  –  17.11.1942

Gebouwen / productiehallen

De 214 gebouwen zijn gebouwd, om veiligheidsredenen, op grote afstand van elkaar. Afstanden tot 50 meter werden gerealiseerd voor processen in de gebouwen, die bijzonder kwetsbaar waren voor explosie, wat ook resulteeret in het immens grote fabrieksterrein. De losse verstrooiing van het gebouw in het gebied moest ook de vindplaats, voor de gealieerde, als industriële fabriek bemoeilijken.

Opschrift : Vorsicht Vergiftungsgefahr gebouw 304 Mononitrung Foto: Freesuriyah

Voor de productiehallen werd eerst een 5 meter hoog betonnen skelet met één verdieping gemaakt van geprefabriceerde bouwelementen op de fundering gemaakt. Het plafond van de hallen was ontworpen als  betonnen, slagvaste platte daken. De compartimenten tussen de betonnen delen werden gemetseld na voltooiing van de installatie van de productiefaciliteiten met bakstenen of lichtgewicht bakstenen of kregen hun wanden, deuren en ramen. Bij een explosieongeval kon de detonatiedruk via deze “afblaasmuren” ontsnappen doordat de wanden naar buiten zouden barsten, zonder dat er structurele componenten worden vernietigd. Een reconstructie was dus snel mogelijk.

Rondom de explosieve gebouwen werden ongeveer 5 meter hoge muren  gebouwd vanaf de uitgraving van het productiegebouw. De wallen werden vervolgens met de bovengrond ingegoten en geplant met het oog op camouflage. In het geval van een explosie werd de drukgolf naar boven afgebogen. Dit zou de schade aan aangrenzende gebouwen moeten voorkomen of op zijn minst beperken.

Speciale Lampen en gaten in het palfond voor explosies, gebouw 304: mononietrung Foto: Freesuriyah

Alle gebouwen waren genummerd in drie cijfers. Waar 300 nummers werden toegewezen aan de productiefaciliteiten en zuuropslag, 400 genummerde woon- en wasserijgebouwen, 500 energieleverings gebouwen, werkplaatsen en magazijnen en 900 nummers voor de speciale gebouwen. Dit type groepsidentificatie was hetzelfde voor alle andere TNT-fabrieken, zodat werknemers snel hun weg konden vinden bij het verhuizen van de ene naar de andere fabriek.

Verdeeld op de site waren verschillende schuilplaatsen in de vorm van betonnen buizen, die verzonken in de grond. De betondikte van de buizen was slechts 15 cm. Bij bomaanslagen was hier alleen een splinterbescherming. Bij het ontploffen van een bom in de directe omgeving waren deze ruimtes niet effectief. Hun primaire doel was de bescherming van de  productie met explosiegevaar.

Camouflage

De camouflage tegen vijandelijke luchtverkenning was erg belangrijk. Het fabrieksterrein was van buitenaf bijna onzichtbaar (nu nog). De meeste daken van de gebouwen waren ontworpen als gekartelde platte daken, voorzien van grond en – evenals de rest van het fabrieksterrein – dicht beplant (dennenbomen). De gekartelde vorm maakte het moeilijk om het uit de lucht te lokaliseren, vooral met schaduwen. Voor de vergroening waren fabriekstuinders en bosbouwers verantwoordelijk. Binnenplaatsen en grotere open ruimtes waren bedekt met camouflagenetten. Bomen mochten niet worden geveld. Voor de herbeplanting werden alleen groenblijvende bomen gebruikt, zodat de camouflage tijdens de wintermaanden gehandhaafd bleef.

Kesselhaus (ketelhuis) 1, gebouw 501, Aardlekschakelaar, stroomkast Foto: Freesuriyah
Kesselhaus 1, gebouw 501, binnen. Foto: Freesuriyah
Kesselhaus (ketelhuis) 1, gebouw 501, bedekt met bomen en camouflage. Foto: Freesuriyah

 

 

 

 

 

 

Het ketelhuis met drie verdiepingen met zijn twee schoorstenen was geaard en geplant op de bovenverdieping om het moeilijk te maken om het uit de lucht te identificeren. Het vervoer van grondstoffen en eindproducten per spoor of vrachtwagen vond voornamelijk in het donker plaats.

Het hele fabrieksterrein werd omringd door een hek van 2 meter hoog met prikkeldraadkroon en werd 24 uur per dag bewaakt.

Werknemers/Dwangarbeiders

Naarmate meer en meer Duitse mannen in de loop van de oorlog van de fabriek naar het front werden verplaatst, werden hun banen – zoals overal in de Duitse oorlogseconomie – vervangen door Duitse vrouwen en vrijwilligers of geworven buitenlanders uit bezette landen. Toen ze in het verdere verloop van de oorlog niet naar huis terugkeerden of Duitsland voortijdig en “illegaal” verlieten, werden ook krijgsgevangenen en dwangarbeiders gebruikt. Volgens de NAZI-doctrine waren de Oosterse arbeiders, vooral de Russen, op de een of andere manier slechter af dan westerse arbeiders, en werden ze in de eerste plaats belast met het zwaarste, gevaarlijkste en meest ongezonde werk in de fabriek. Velen van hen stierven op zeer jonge leeftijd aan ziekte en ondervoeding, omdat de voedselrantsoenen die aan hen waren toegewezen niet voldeden aan het vereiste caloriebudget en ze ook onvoldoende medische zorg ontvingen. In de loop van de oorlog werd het algemeen erger voor iedereen. Tegen het einde van 1944 was het aandeel buitenlandse werknemers meer dan 50%. Sleutelposities bleven echter altijd in Duitse handen.

Gebaude 306: mononietrung Foto: Freesuriyah
Gebaude 306: mononietrung Foto: Freesuriyah
Gebaude 306: mononietrung Foto: Freesuriyah

 

 

 

 

 

VS Luchtaanvallen

Aan het begin van de oorlog was het moeilijk voor de Britten en later Amerikanen om te bombarderen. De geallieerde vliegvelden waren te ver van het binnenland van het Reich en de Duitse luchtverdediging was intact en erg goed. Dit veranderde na de invasie van de geallieerden op 06.06.1944 in Normandië in Frankrijk. Goed verstopte en werkende vliegvelden waren zeer verzwakt.

Het camouflage systeem tegen luchtverkenning  en bombardementen, was ook verzwakt door de grote explosie van nitrering op 6 juni 1944, in toenemende mate beperkt (toevallig op de dag van de invasie in Frankrijk D-day!)

Met gemak kon het bommenwerper squadron van de 8e USAAF,  op 7 oktober 1944 vanuit het westen, over de Brocken komen  en bombarderen, om 12.30 uur bombardeerde zij tien minuten lang  met 129 B-24 bommenwerpers,  1.743 bommen werden gedropt, waarvan 493 stuks op het fabrieksterrein vielen. Hierdoor waren 70 gebouwen beschadigd of vernietigd. Ten minste 88 mensen – meeste dwangarbeiders – werden gedood. Buiten de fabriek, omdat de meerderheid van de bommen op een werkkamp viel. Het verlies factor in de fabriek was dan ook relatief laag omdat de 7 oktober 1944, een zaterdag was en er geen werk werd gedaan vanwege gebrek aan grondstoffen in de fabriek. Als gevolg hiervan was de Nitrietkessel leeg, zodat er geen explosie plaatsvond .

Op het  fabrieksterrein zijn nog steeds veel ongevulde bomkraters zichtbaar.
De productie van TNT kon pas na het einde van de oorlog worden gestart, voornamelijk als gevolg van de verstoorde pijpleidinginfrastructuur. Tot aan de bezetting van de fabriek door het Amerikaanse leger in april 1945, ging het vullen van bommen, granaten en rookbom productie met ongeveer 500 werknemers gewoon door.

Hieronder een impressie van het Werschützgebaude nr: 563.  Vrijwel geheel intact binnen-en-buiten. Op de foto’s is te zien hoe het er nog steeds binnen uitziet, sinds 1945.

slachtoffer van bomaanval 7.10.1944

7 russische Dwangsarbeiders

42 Russische Dwangsarbeiders (vrouwen) (alphabetisch)
Wasili Egerosw
Leonid Heseler
Jakob Karabanjew
Ljübow Kopez
Iwan Kowalenko
Iwan Motafschuk
Wladimir Radugin
Pascha Alnikowa
Alexandra Anischtschenko
Marfa Barabasch
Klauwa Besmertna
Marija Bublik
Efrosinja Burakowa,
Odizinschka Dobnia
Maria Elisewkina
Katarina Fedortschenko,
Wera Fedorowa
Marija Fedotschuk
Nadija Gordienko
Anastasie Hajworonskaja
Pascha Horkawa
Afina Jefemiadia
Anastasia Jeni
Anna Kochanowskaja
Maria Kosakowa
Paraska Kriwolaczink
Warka Kuteluk
Maria Lelukowa
Tatjana Lomonosowa
Marija Lukjanenko
Alexandra Malawkina
Anna Minjurna
Marfa Mirischnizienko
Wera Mustawa
Klawa Nedeewa
Emelja Ometschuk
Olga Osipschuk
Orina Owczarenko
Vera Pawlikowa
Olga Rjasanzewa
Valentina Rogowa
Schenja Schetirina
Nina Schischkina
Lida Sibina
Maria Swyridenko
Vera Timochina
Polina Timoschenko
Anna Tschumatschenko
Maria Zuk

Wordt vervolgd…

Bron: .morrsiedelsbrunn, Wikipedia

Werk Tanne

Foto’s C. Lucassen en Casje  M.

Tekst: S. van den Ende

Flattr this!