Razzia Rotterdam 9 november 1944

De razzia in Rotterdam van 9 november 1944 was de grootste razzia van de Duitse bezetter in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ongeveer 52.000 (Nederlandse) van de 70.000 mannen tussen de 17 en 40 jaar uit Rotterdam en Schiedam werden tijdens deze razzia gedeporteerd. Foto’s: Stadsarchief Rotterdam, bewerking: Mirjam©Photo

Op de avond van 9 november werden 8.000 Duitse soldaten ingezet onder de codenaam Aktion Rosenstock. Ze bezetten alle belangrijke bruggen en pleinen en sneden telefoonlijnen af. In sommige delen van de stad werden pamfletten verspreid met de volgende tekst:

“Op bevel van de Duitse Wehrmacht moeten alle mannen tussen de 17 en 40 jaar zich melden voor dwangarbeid.
Hiertoe moeten ALLE mannen van deze leeftijd onmiddellijk na ontvangst van dit bevel de straat op gaan met de voorgeschreven uitrusting.
Alle andere bewoners, inclusief vrouwen en kinderen, moeten in hun huis blijven tot de actie voorbij is. Mannen van de bovengenoemde leeftijden die tijdens een huiszoeking nog in hun huis worden aangetroffen, worden gestraft en hun privébezit wordt in beslag genomen.
Vrijstellingsbewijzen van civiele of militaire autoriteiten moeten ter verificatie worden meegebracht. Degenen die in het bezit zijn van dergelijke bewijzen, zijn eveneens verplicht op straat te blijven. U dient warme kleding, stevige schoenen, dekens, regenkleding, bestek, een mes, vork, lepel, drinkbeker en boterhammen voor één dag mee te nemen. De dagvergoeding bestaat uit goede voeding, tabaksproducten en loon volgens het geldende tarief.
De achterblijvende familieleden worden verzorgd.
Het is alle inwoners van de gemeente verboden hun huis te verlaten.
Iedereen die probeert te ontsnappen of zich verzet, wordt doodgeschoten.”

De razzia vond straat voor straat en huis voor huis plaats, waardoor ontsnappen vrijwel onmogelijk was. De mannen werden verzameld op verschillende locaties, waaronder het Feijenoordstadion. Van de gearresteerde mannen vertrokken er ongeveer 20.000 te voet naar Utrecht, 20.000 werden per Rijnschuit gedeporteerd en 10.000 per trein. Op het station van Haarlem wisten sommigen met behulp van Haarlemmers nog te ontsnappen. Van de gedeporteerde mannen werden er ongeveer 10.000 te werk gesteld in Oost-Nederland, terwijl de rest naar Duitsland werd gestuurd voor dwangarbeid. Ten minste 25 Rotterdammers stierven in de nacht van 19 op 20 november tijdens de reis van uitputting of gewoon doodgeschoten. In totaal stierven er tussen de 24.500 en 29.000 Nederlandse dwangarbeiders in Duitsland, van wie er ten minste 410 (waarschijnlijk is het aantal veel hoger) uit Rotterdam kwamen.

Deze actie was de laatste grote nazi-Duitse actie in Nederland. Rotterdam was, samen met Amsterdam en Den Haag, in wezen het enige grote verzetscentrum tijdens de Tweede Wereldoorlog. Oost-Nederland collaboreerde intensief met de nazi’s, en deze actie, en de daaropvolgende hongerwinter van 1944-45, waren tevens een wraakactie van de nazi’s op het verzet. Rotterdam was ook de enige grote Nederlandse stad die in 1940 (het begin van de oorlog) door de Duitsers werd gebombardeerd.

Waarom sta ik hier bij stil zoveel jaren later? Ten eerste kom ik uit Rotterdam en heb ik verhalen van mijn grootouders gehoord over hoe de Duitsers in Rotterdam tijdens de oorlog de bevolking terroriseerde, iets waar Nederland na de oorlog volgens mij niet veel aandacht aan besteedde. Duizenden mensen stierven van de honger tijdens de Hongerwinter van 44-45, die de koudste winter in jaren was. Mijn moeder (+), die toen vijf was (in 1945), had nog nooit chocolade of snoep gezien en granaatscherven kwamen vlak bij haar wieg terecht tijdens het bombardement van1940.

Mijn grootmoeder, die samen met haar oudste dochter (mijn tante +) langs het spoor kooltjes verzamelde om warm te blijven, ze gebruikte die thuis op een zelf gemaakte primitieve kachel, mijn opa die illegaal bomen kapte voor diezelfde primitieve kachel en hoe mijn grootmoeder tulpenbollen kookte om er een soort stroop van te maken waar iedereen ziek van werd. Mijn tante probeerde met een fiets met houten banden (de rubberen banden waren door de Duitsers meegenomen voor oorlogsdoeleinden) naar het oosten van Nederland te gaan om eten bij boeren te halen, maar haar werd vaak geweigerd en ze kreeg geen eten omdat velen met de Duitsers collaboreerden en bovendien gevaarlijk was.

Mijn grootvader (van moederskant) werd ook opgepakt tijdens de razzia van Rotterdam, maar wist op het laatste moment te ontsnappen en zat vervolgens een jaar lang ondergedoken bij de buren tot de bevrijding. Mijn grootouders van vaderskant woonden destijds waarschijnlijk in Leiden, of hun toen al vijf kinderen (het werden er twaalf) werden daarheen gestuurd, maar ik weet niets over hen, noch over wat er met hen in 1944-1945 gebeurd is daar wilde niemand over praten. De kinderen zijn waarschijnlijk weggestuurd omdat hun donkere uiterlijk gemakkelijk voor Joods kon worden aangezien, wat ze niet waren.

Dit zijn de verhalen die mijn grootmoeder van moederskant altijd vertelde als ze op mij paste. Ze spoorde me bijvoorbeeld aan om nooit eten weg te gooien of om alles wat ik heb te waarderen en spaarzaam te zijn. Mijn grootvader spoorde me altijd aan om een vak te leren, zodat ik in mijn eigen onderhoud kon voorzien. “Oorlog kan elk moment uitbreken; hij komt als een dief in de nacht,” zei hij altijd. Oma’s haat jegens de Duitsers bleef tot het einde van haar leven bestaan en ze heeft nooit een voet in Duitsland gezet.

Mogelijk betrokken eenheden bij de Razia: 6e Parachutistenregiment,
het Opleidings- en Vervangingsbataljon “Hermann Göring”,
een regiment militaire politie,
grensbewaking,
“Hermann Göring” Jachtcommando,
een veiligheidsregiment uit Gouda en
een politiebataljon uit Scheveningen Foto: Vier vermagerde Rotterdamse kinderen tijdens de Hongerwinter. Foto: J. van Rhijn. Collectie 4282, nummer 1971-2181.

Ten tweede, de reden waarom ik aandacht besteed aan deze tragedie in mijn geboorteplaats Rotterdam, waar mijn grootouders, tante en moeder hun hele leven hebben geleden onder het trauma wat hen is overkomen door oorlog , is dat de oorlogstrom na ruim tachtig jaar weer oplaait en regeringen in het Westen, waaronder de Nederlandse, de bevolking schaamteloos ophitsen tot oorlog.

Misschien verklaart het deels de gevoelens die ik heb voor de onderdrukte medemens in de wereld en wat oorlogen nog steeds met mensen kunnen doen, jaren later, als er al vrede is.

Oorlogen wortelen zich in de ziel van mensen en veel trauma’s kunnen nooit worden vergeten. De overwinnende westerse mogendheden en Europa zelf zeiden na de Tweede Wereldoorlog dat zoiets nooit meer zou mogen gebeuren, net als na de Eerste Wereldoorlog trouwens. Maar mensen leren er niet van, deels omdat de geschiedenis vergeten wordt en er nog steeds massale volksverhuizingen plaatsvinden – de vluchtelingen in Europa, die niets weten van wat er bijvoorbeeld in Rotterdam of andere steden en landen is gebeurd vanwege de oorlog.

Deze vluchtelingen hebben hun eigen trauma’s en oorlogen, en daarom zouden politici in het Westen, van wie velen ongetwijfeld van hun ouders of grootouders hebben gehoord over de ellende van de Tweede Wereldoorlog, in plaats daarvan diplomatie moeten gebruiken, of op zijn minst met elkaar moeten praten en stoppen met oorlogsrethoriek.

Geen propaganda, maar eerlijke en menselijke gesprekken. Maar misschien ben ik als geboren Rotterdammer te direct. Rotterdammers staan immers bekend als open en directe mensen die geen “blad voor de mond nemen”. Los van het “no-nonsense”-verhaal “niet lullen maar poetsen” staan we bekend als harde werkers. Mijn grootouders en vele anderen die de stad na 1945 in rap tempo hebben herbouwd, zouden zich omdraaien in hun graf als ze wisten dat politici het weer over oorlog hebben en de defensie-industrie weer op volle toeren draaide. Dit keer hebben ze Rusland tot vijand gemaakt, die notabene grote delen van Europa bevrijd heeft!

“De boodschap van Rotterdammers over oorlog is een mix van herinnering aan de verwoesting, de roep om nooit meer oorlog, en de kracht om sterker door strijd te gaan. De stad is het symbool geworden van vernietiging en wederopbouw, wat resulteert in een focus op vrede en veerkracht.”

Razzia 1944 is een historische documentaire (YouTube 2016) over een onderbelicht hoofdstuk uit de Tweede Wereldoorlog. Zo’n 50.000 jonge Rotterdamse en Schiedamse mannen werden in november 1944 bijeengedreven in De Kuip. De Duitse bezetter grendelde alle in- en uitgaande wegen af. Ze werden te werk gesteld: sommigen in het bezette Nederland, de meesten in Nazi Duitsland. In de documentaire van vertellen de laatste ooggetuigen over de ontberingen; de lege stad waar ineens 50.000 mannen uit het straatbeeld waren verdwenen. Ook vertellen zij over de geallieerde bombardementen op de Duitse fabrieken waar zij te werk zijn gesteld. In Duitsland een school in Düsseldorf. Een onderwijzeres van een middelbare school herdenkt jaarlijks de bij die bombardementen omgekomen dwangarbeiders. Zij tracht ook de levensverhalen van de vooral Rotterdamse en Schiedamse slachtoffers te reconstrueren. Documentaire Razzia 1944

Documentaire Andere Tijden: Razzia in Rotterdam – Andere Tijden

Deze site is vrij van kunstmatige intelligentie en de artikelen worden geschreven door een echt persoon.

Sonja van den Ende Redacteur van Devend.online – Geopolitical news about Russia, the Donbass and the Middle-East TELEGRAM: https://t.me/devendonline en Freesuriyah.eu Sonja is een onafhankelijke journaliste uit Nederland die onder meer heeft geschreven over Syrië, het Midden-Oosten en Rusland. Ze schrijft voor verschillende nieuws sites, kranten en studeerde onder andere studies journalistiek en Engels (BA) een studie in Global Media, War and Technology! Gevestigd in Moskou, Rusland.